Sağlamlıq

Bu gün diabete qarşı Ümumdünya mübarize günüdür – FOTO


Noyabrın 14-de bütün dünya Diabet Gününü qeyd edir. Bu tarix tesadüfen seçilmeyib.

Simurq Festival 1891-ci ilin bu günü anadan olan kanadalı hekim ve fizioloq Frederik Bantinqin xidmetleri ebedileşdirilib. Axı o, doktor Çarlz Bestle birlikde 1922-ci ilde diabet xestelerinin heyatını xilas eden insulin dermanının keşfinde esas rol oynayıb.

Ümumdünya Diabet Günü insanların xesteliye diqqet yetirmesinin başqa bir yoludur. Bu gün Azerbaycanda ehalinin şekerli diabetle bağlı maariflendirilmesi üçün müxtelif tedbirler keçirilir, çünki xestelik teessüf ki, bütün dünyada artmaqda davam edir ve buna göre de bir çox hallarda xesteliyin inkişafının qarşısının alınmasını bilmek son derece vacibdir.

5e30e888 bb7e 37ad a2c0 ea61192d8614

2021-2023-cü iller üçün Ümumdünya Diabet Gününün mövzusu diabetin müalicesine çıxışdır. İnsulinin keşfinden yüz il sonra dünyada milyonlarla insan ehtiyac duyduğu insulini ala bilmir. Şekerli diabetli bir çox insan ağızdan derman qebul etmelidir. Bir çox aşağı ve orta gelirli ölkelerde onlar hele de elçatan deyil. Diabetli insanların veziyyetini idare etmek ve ağırlaşmalardan qaçmaq üçün daimi qayğıya ve desteye ehtiyacı var. Buna göre de, öz-özüne nezaret (qan qlükoza seviyyesinin monitorinqi) de vacibdir. Biz son derece çetin dövrlerde yaşayırıq. Belelikle, şekerli diabetle yaşayan insanlar COVID-19-un ağırlaşmalarına daha hessas ola bilerler. Sübutlar gösterir ki, diabet kimi diger xesteliklerden ölüm halları xeyli yüksekdir.

e776ef32 41d4 376c a29e c12148a7f051

Ümumdünya Sehiyye Teşkilatının melumatına göre, şekerli diabet ölüm nisbetini 2-3 defe artırır ve gözlenilen ömrü qısaldır. Bundan elave, problemin aktuallığı hem de xesteliyin yayılma miqyası ile bağlıdır. Beynelxalq Diabet Federasiyasının (IDF) Diabet Atlasında derc edilen son reqemlere göre, dünyada texminen yarım milyard insan diabetle yaşayır. Ekspertlerin fikrince, yaxın 25 ilde onların sayı 700 milyonu keçecek. Bununla bele, şekerli diabetle yaşayan insanların faktiki sayı ehemiyyetli derecede çoxdur. Azerbaycanda 300 mine yaxın insan bu diaqnozla qeydiyyatdadır. Halbuki ölkemizde şekerli diabet xestelerinin real sayı en azı iki defe çoxdur, çünki onların bezileri qeydiyyatda deyil, çoxları ise bu xesteliye tutulduğunu bele bilmirler.

48565eed 87fd 34fd be6d c1006c6c3296

Şekerli diabet medealtı vezi kifayet qeder insulin ifraz etmedikde ve ya orqanizm ifraz etdiyi insulini effektiv şekilde istifade ede bilmedikde baş veren xroniki xestelikdir. Bu, qanda qlükoza seviyyesinin artmasına (hiperqlikemiya) getirib çıxarır.

Tip 1 diabet (evveller insulinden asılı olaraq tanınır) qlükozanın enerjiye çevrilmesinden mesul olan insulin ifrazının olmaması ile xarakterize olunur. Neticede orqanizmin toxumaları onlara ötürülen şeker üzerinde işlemek qabiliyyetini itirir ve hetta qanda şekerin seviyyesi çox yüksek olduqda bele, onlar “aclıqdan ölmeye” ve ehtiyatlarını tüketmeye başlayırlar. Yağ ehtiyatlarından istifade edilir ve onlar parçalandıqda orqanizmde toplanan ve onu zeherleyen zeherli mehsul – aseton emele gelir. Bedende bütün maddeler mübadilesi pozulur. İnsanlar enerji çatışmazlığından çox arıqlayır ve arıqlayırlar. İnsulin çatışmazlığı hemişe xüsusi dermanların iyneleri ile kompensasiya edilmelidir, onsuz bir insan öle biler. Çox vaxt xestelik genc yaşda başlayır.

2cbd72fe 5e83 3039 955e 4603b754d7cb

Tip 1 diabet bütün diabet hallarının 10-15% -inde baş verir. Qalan 85-90 faiz 2-ci tip diabetdir (evveller insulinden asılı olmayan ve ya “yetkin” diabet kimi tanınırdılar). Adından da göründüyü kimi, insulin çatışmazlığının bununla demek olar ki, heç bir elaqesi yoxdur. Heqiqeten, tip 2 diabetde medealtı vezi ilk növbede düzgün işleyir. Bu xestelikde qlükozanın esas enerji tedarükçüsü olduğu ezele toxuması orqanizmin ifraz etdiyi insulinden istifade ede bilmir. Onun hüceyreleri heyati vacib qlükozanı praktiki olaraq qebul ede bilmir. Bu veziyyet insulin müqavimeti adlanır.

İnsulin müqavimeti irsi, anadangelme qüsur ola biler, lakin bu, daha çox çekisi olan insanlarda müşahide olunur. Statistikaya göre, şekerli diabet xestelerinin 80 faizinden çoxu artıq çekiden eziyyet çekir. 2-ci tip diabetde en vacib şey çeki normallaşdırmaq ve bedende yağ ve karbohidrat mübadilesini berpa etmekdir. Ancaq pehriz ve idman kömek etmese, xeste ömrünün sonuna qeder hekim nezaretinde qalmalı ve qan şekerini aşağı salan dermanlar qebul etmeli olacaq.

4a43faa0 def4 3e96 9e5f b363508856cc

Diabet fesadların ve vaxtından evvel elilliyin qarşısını almaq üçün daimi monitorinq teleb eden bir xestelikdir. Xestelere hekimle sıx temasda özünü idare etmeyi, xesteliklerini nece idare etmeyi öyretmek vacibdir, çünki bu, diabetli insanların heyat keyfiyyetini yaxşılaşdırır. Xestelerin xestelikleri haqqında daha çox melumatlı olmasına kömek etmek üçün diabet mekteblerinde olmaq vacibdir. Orada xestelere insulinin dozasını deyişmek, qida seçmek, yükü düzgün tenzimlemek, dermanları bilmek öyredilir. İnsana ne qeder yaxşı melumat verilse, fesadlar bir o qeder az olar.

032d9771 6fd8 32e8 988c bb7672afc980

Meselen, Bakı Sağlamlıq Merkezinde yeni yaradılmış endokrinologiya şöbesi yaxın vaxtlarda şekerli diabet mektebi açacaq. Diabetli insanların melumatlandırılması müalicenin ayrılmaz hissesidir. Poliklinikanın hekimleri tez-tez xesteliyin bütün nüanslarını izah etmeye kifayet qeder vaxt tapmırlar ve xeste qorxu ve narahatlıqla baş-başa qalır. Bu mektebler bu xestelikle bağlı çetinlikleri uğurla aradan qaldırmaq ve heyat keyfiyyetini yaxşılaşdırmaq üçün yaradılmışdır. Şekerli diabet kimi mekrli xesteliye qarşı mübarizede yalnız bele bir birge, komanda yanaşması tesirli ola biler.

Beynelxalq Diabet Federasiyasının (IDF) üzvü, Bakı Sağlamlıq Merkezinin Endokrinologiya şöbesinin müdiri, tibb elmleri namizedi Hüseynov Oqtay Aydın oğlu





Daha çoxu burada

Əlaqəli xəbər

Back to top button